EU AI Act 2026: wat de nieuwe transparantieplicht betekent voor jouw bedrijf

Let op: sommige links in dit artikel zijn affiliate-links. Als je via deze links een tool aanschaft, ontvangen wij een kleine vergoeding zonder extra kosten voor jou.

Vanaf 2 augustus 2026 geldt de EU AI Act transparantieplicht voor Nederlandse bedrijven. Als je een chatbot op je website hebt, AI-gegenereerde content publiceert of emotieherkenning inzet, ben je verplicht dat kenbaar te maken aan je gebruikers. In dit artikel lees je precies wat er veranderd is, wat je nu moet regelen en welke boetes er staan op niet-naleving.

Wat is de EU AI Act transparantieverplichting (Artikel 50)?

De EU AI Act verplicht bedrijven die AI inzetten voor klantinteractie om transparant te zijn over het gebruik ervan. Concreet gaat het om drie situaties.

Chatbots op je website: elke AI-chatbot of AI-assistent moet bij de eerste interactie duidelijk aangeven dat de gebruiker met AI praat. Een openingszin als "Hoi, ik ben een AI-assistent" is voldoende. Een chatbot die zich voordoet als een echte medewerker zonder die vermelding is vanaf nu verboden. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) houdt hier toezicht op.

AI-gegenereerde media: afbeeldingen, audio en video gemaakt met AI moeten machineleesbaar gemarkeerd zijn als AI-content, via C2PA-watermerken. De watermerkverplichting voor media loopt door tot december 2026 voor de technische implementatie. In de tussentijd is een tekstlabel "Gegenereerd met AI" voldoende.

Emotieherkenning en biometrie: als je emotieherkenning of biometrische categorisering inzet, moet je betrokkenen daarover informeren. Dit geldt ook voor HR-tools die gezichtsuitdrukkingen analyseren.

Meer over compliant AI-gebruik lees je in onze gids over [AI en privacy voor Nederlandse bedrijven](/gids/ai-privacy-gdpr-nederland) en de [AVG-checklist voor ondernemers](/gids/avg-ai-tools-nederlandse-ondernemer-2026).

Boetes bij niet-naleving

Voor schending van de transparantieplichten (Artikel 50) zijn de boetes fors: tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet, waarbij het hoogste bedrag geldt. Voor MKB-bedrijven geldt proportionaliteit, maar ook een boete van 50.000 euro is genoeg om serieus te nemen. Tel daarbij op het reputatierisico als klanten ontdekken dat ze niet werden geïnformeerd dat ze met AI spraken.

De praktijkgids van WerkenmetAI voor MKB beschrijft hoe je snel compliant wordt.

Welke AI-tools zijn al compliant?

De meeste grote platforms hebben de transparantievereisten al ingebakken. Intercom Fin, Freshdesk AI en Zendesk AI tonen standaard bij de openingsinteractie dat het AI is. [Claude](/tools/claude) en ChatGPT zijn zichzelf al duidelijk AI als je ze direct gebruikt.

Let op bij zelfgebouwde chatbots op basis van Dialogflow, Rasa of de OpenAI API: die hebben standaard geen AI-disclosure. Jij bent verantwoordelijk voor het toevoegen van die melding in de interface. Een simpele openingszin in de welkomsttekst volstaat. Voor tools die AI-gegenereerde content produceren (Midjourney, DALL-E, Sora), controleer je of de tool automatisch C2PA-metadata toevoegt. Adobe Firefly doet dit; Midjourney nog niet standaard. In dat geval voeg je zelf een tekstlabel toe.

Wil je weten welke AI-tools veilig en compliant zijn voor jouw branche? Lees dan onze vergelijking van [AI tools voor MKB en ZZP](/gids/ai-tools-voor-mkb-en-zzp).

Praktische checklist: doe dit nu

1. Inventariseer alle chatbots en AI-assistenten op je website, in je app of in klantcommunicatie, inclusief WhatsApp-bots en AI-klantenservice e-mail.

2. Controleer of elke chatbot bij de eerste interactie aangeeft dat het AI is. Zo niet: pas de welkomsttekst aan vandaag.

3. Check of AI-gegenereerde beelden en video's op je site zijn gelabeld. Voeg een tekstlabel toe als dat ontbreekt.

4. Leg dit vast in een kort AI-beleidsdocument. Eén A4 is genoeg. De AP kan bij een klacht vragen om bewijs van proactief beleid.

5. Informeer medewerkers in een sessie van 30 minuten. De AI-geletterdheidsplicht die al gold vanaf februari 2025, eist dit toch al.

Voor bedrijven in specifieke sectoren (juridisch, zorg, financieel) zijn er aanvullende eisen. Onze gids over [AI tools voor advocaten in Nederland](/gids/beste-ai-tools-voor-advocaten-nederland-2026) gaat daar dieper op in.

Veelgestelde vragen

Geldt de EU AI Act transparantieplicht ook voor ZZP'ers? Ja, de verplichting geldt voor alle organisaties die AI-chatbots of AI-gegenereerde content inzetten in klantcommunicatie, ongeacht de grootte van het bedrijf. Als ZZP'er met een website-chatbot moet je die dus als AI labelen.

Moet ik een ChatGPT-chatbot labelen als AI? Ja. Als je een chatbot bouwt op basis van de ChatGPT API en die inzet op je website, is een AI-disclosure bij de eerste interactie verplicht. De gebruiker moet weten dat ze niet met een mens praten.

Wat is een C2PA-watermerk? C2PA is een open standaard waarmee digitale content metadata bevat over hoe en door wie het is gemaakt. Adobe Firefly en sommige andere tools voegen dit automatisch toe aan gegenereerde afbeeldingen. Midjourney en DALL-E doen dit nog niet standaard.

Wanneer gaat de watermerkverplichting voor AI-video in? De technische watermerkverplichting voor AI-gegenereerde audio en video loopt door tot 2 december 2026. In de tussentijd is een tekstlabel als "Gegenereerd met AI" voldoende om compliant te zijn.

Welke autoriteit handhaaft de EU AI Act in Nederland? De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) handhaaft de transparantie-verplichtingen samen met de Autoriteit Consument en Markt (ACM). De AP heeft aangekondigd de komende maanden aanvullende toelichting te publiceren over hoe de verplichtingen in de Nederlandse context worden geïnterpreteerd.